Historiek
Artikelen over Historiek
Nieuwe geschiedenisboeken, week 42 (2026)
Wekelijks verschijnen er nieuwe geschiedenisboeken. Van lijvige studies tot publieksboeken en van naslagwerken tot historische strips. Op Historiek plaatsen we veel voorpublicaties en we bespreken zoveel mogelijk titels, maar alles bespreken is ondoenlijk. Daarom hebben we de rubriek ‘signalementen’. Hier plaatsen we wekelijks een bericht met daarin recent verschenen en besproken titels. Bron
Romeinse houten constructies ontdekt bij Tongeren, mogelijk deel van aquaduct
Bij Tongeren zijn goed bewaarde Romeinse houten constructies gevonden. Volgens onderzoekers vingen ze mogelijk grondwater op voor een aquaduct. Bron
Pantserwagens in Vaassen: de gewelddadige ontruiming van een Moluks woonoord (1976)
Op 14 oktober 1976 werd het Molukse woonoord in Vaassen met veel geweld ontruimd. Vijftig jaar later werkt die gebeurtenis nog altijd door. Lennart Steenbergen vertelt over de ontruiming en de strijd om het Molukse karakter van de wijk te behouden. Bron
De Delftse donderslag, een apocalyptische nachtmerrie (1654)
Op 12 oktober 1654 voltrok zich een grote ramp in Delft. Een opslagplaats in het noordoosten van de binnenstad, vol met buskruit, ontplofte en zorgde voor een enorme ravage. Hoeveel slachtoffers de ramp, die bekend kwam te staan als de Delftse donderslag, eiste is niet helemaal duidelijk. Historici vermoeden dat het er honderden moeten zijn geweest. Bron
Amazones aan de rand van de wereld: de Arabische kijk op een Griekse mythe
Amazones op eilanden in het ijzige noorden? Middeleeuwse Arabische geografen gaven de Griekse mythe een bijzondere draai. Ze beschreven gescheiden mannen- en vrouweneilanden en een stad vol krijgshaftige vrouwen. Bron
Van Frick tot Führer: de leerschool van de eerste naziminister in Thüringen
Al vóór Hitlers machtsovername probeerde Wilhelm Frick als naziminister in Thüringen de rechtsstaat naar zijn hand te zetten. Zijn korte bewind werd een leerschool voor de nazi’s: van politieke zuiveringen tot propaganda in de klas. Bron
Chez Matisse: tachtig topstukken uit Centre Pompidou in Amsterdam
Henri Matisse verruilde een juridische loopbaan voor de schilderkunst en bleef tot op hoge leeftijd experimenteren met kleur en vorm. Een tentoonstelling in het H’ART Museum belicht zijn ontwikkeling en invloed op andere kunstenaars. Bron
Beleggen in bloed: Oostende en de Zuid-Nederlandse slavenhandel
Ook vanuit Oostende vertrokken slavenschepen naar de Caraïben. Tussen 1780 en 1785 liet de Brusselse ondernemer Frederik Romberg circa 3000 slaafgemaakte Afrikanen vanuit West-Afrika naar de Caraïben verschepen om hen daar te verkopen. Bron
BeKa en AaBe - Een familieruzie achter de Tilburgse textielfabrieken
Twee broers, twee textielfabrieken en een bittere familieruzie. Achter de Tilburgse ondernemingen BeKa en AaBe ging een conflict schuil tussen Frits en Dolf van den Bergh. Hoe zakelijke meningsverschillen uitgroeiden tot een concurrentiestrijd binnen één familie. Bron
In 1859 buitgemaakte diamant van Banjarmasin terug naar Indonesië
Nederlandse troepen maakten de diamant van Banjarmasin in 1859 buit op Borneo. De steen was een symbool van de macht van de plaatselijke sultan. Nu is hij teruggegeven aan Indonesië, samen met negentien andere koloniale objecten. Bron
Koninklijke troon van Prinsjesdag tijdelijk terug in Roermond
De koninklijke troon van Prinsjesdag werd in 1904 ontworpen door Pierre Cuypers en gemaakt in zijn Roermondse ateliers. Nu is de zetel tijdelijk terug in Roermond, waar het Cuypershuis de geschiedenis van de troon en zijn makers belicht. Bron
Audiowandelingen over Frieda Belinfante, Mahler en Belle van Zuylen
Mahler en Freud wandelden in 1910 door Leiden. Belle van Zuylen schreef niet alleen boeken, maar componeerde ook muziek. Vier nieuwe audiowandelingen vertellen deze en andere verhalen, waaronder dat van verzetsvrouw Frieda Belinfante. Bron
Jan zonder Land: de beruchte koning achter de Magna Carta
Jan zonder Land geldt als een van de beruchtste Engelse koningen. Toch is zijn naam verbonden aan de Magna Carta, waarmee baronnen zijn macht aan banden legden. Bron
Betekenis regenboog: Bijbel, mythologie en symboliek
Van Gods verbond met Noach tot een brug naar de godenwereld en de regenboogvlag: de regenboog kreeg in allerlei culturen een eigen betekenis. Bron
Gouden Televizier-Ring: alle winnaars sinds 1964
De Gouden Televizier-Ring geldt als de belangrijkste Nederlandse televisieprijs. Tijdens een speciaal gala, georganiseerd door de AVRO/TROS, wordt ieder najaar bekendgemaakt welk televisieprogramma op de Nederlandse televisie het beste van het jaar was. Bron
James McNeill Whistler: dandy, ruziezoeker en bewonderaar van Nederland
James McNeill Whistler bewonderde Rembrandt en bezocht Nederland minstens elf keer. Twee tentoonstellingen belichten zijn werk, zijn eigenzinnige kunstopvattingen en zijn band met ons land. Bron
Publiek kiest Iris van Herpen-expositie tot beste tentoonstelling van 2026
Het publiek heeft gekozen: de expositie over modeontwerper Iris van Herpen in Kunsthal Rotterdam wint de Museumtijdschrift Tentoonstellingsprijs 2026. Bron
Vlaanderen steunt onderhoud Duits oorlogskerkhof uit de Eerste Wereldoorlog in Langemark
Het Duitse oorlogskerkhof in Langemark krijgt een onderhoudsbeurt. Er rusten ruim 44.000 Duitse militairen die sneuvelden in de Eerste Wereldoorlog. Bron
Nederlands paviljoen in Auschwitz krijgt nieuwe tentoonstelling
Het Nederlandse paviljoen in Auschwitz krijgt een nieuwe tentoonstelling over de Jodenvervolging in Nederland. Het kabinet stelt een miljoen euro beschikbaar. Bron
Vermoedelijke resten van middeleeuwse tsaar Samuel overgedragen aan Bulgarije
De vermoedelijke resten van de middeleeuwse tsaar Samuel zijn na decennia overleg van Griekenland naar Bulgarije overgebracht. In ruil geeft Bulgarije 48 religieuze voorwerpen terug die tijdens de Eerste Wereldoorlog werden meegenomen. Bron
Waarom we Nederlands met Latijnse letters schrijven
Waarom schrijven we Nederlands met Latijnse letters? Het antwoord begint in middeleeuwse kloosters, waar leerlingen in het Latijn leerden lezen en schrijven. Maar hoe schreef je klanken waarvoor dat alfabet geen letters had? Bron
Kazachstan herontdekt zijn vergeten Zijderoute
Oasesteden, karavanen en oude mausolea herinneren aan de Zijderoute door Kazachstan. Sinds de onafhankelijkheid in 1991 krijgt ook het lang verdrongen verleden van de nomaden weer aandacht. Bron
Fotorolletje uit 1976 leidt tot teruggave antieke vaas aan Sicilië
Het Allard Pierson heeft een antieke vaas teruggegeven aan Sicilië. Herkomstonderzoek wijst erop dat het voorwerp vermoedelijk illegaal is opgegraven. Bron
Nieuwe geschiedenisboeken, week 41 (2026)
Wekelijks verschijnen er nieuwe geschiedenisboeken. Van lijvige studies tot publieksboeken en van naslagwerken tot historische strips. Op Historiek plaatsen we veel voorpublicaties en we bespreken zoveel mogelijk titels, maar alles bespreken is ondoenlijk. Daarom hebben we de rubriek ‘signalementen’. Hier plaatsen we wekelijks een bericht met daarin recent verschenen en besproken titels. Bron
Een zoektocht naar het geografische middelpunt van Europa
Waar houdt Europa op en begint Azië? En waar ligt eigenlijk het middelpunt van ons continent? Timothy Garton Ash laat zien hoe geschiedenis, cultuur en politiek bepalen wat we tot Europa rekenen. Zelfs het Songfestival speelt een rol. Bron
De ariërverklaring van 1940: opmaat tot het ontslag van Joodse ambtenaren
Vanaf 6 oktober 1940 moesten Nederlandse ambtenaren een ariërverklaring invullen. De registratie van hun afkomst vormde de opmaat tot het ontslag van Joodse collega’s. Vrijwel iedereen tekende, maar er klonken ook protesten en waarschuwingen. Bron
‘Laatste brood van de DDR’ na 36 jaar in de vriezer nu museumstuk
Een extra brood voor de zekerheid, kort voor de invoering van de D-mark in de DDR. Het bleef 36 jaar in de vriezer liggen en is nu een museumstuk. Het verhaal van het ‘laatste brood van de DDR’. Bron
Woningnood in 1982: vijf miljoen woningen, toch een tekort
Op 5 oktober 1982 overhandigde koningin Beatrix de sleutel van de vijf miljoenste woning van Nederland. Een mijlpaal na tientallen jaren bouwen, maar de woningnood was daarmee niet voorbij. Bron
Yavanna Wagenaar uit Zeewolde Geschiedenisdocent van het Jaar
Yavanna Wagenaar van RSG Slingerbos in Zeewolde is Geschiedenisdocent van het Jaar 2026. De verkiezing vraagt aandacht voor het belang van geschiedenisonderwijs: verhalen over het verleden, kritisch denken en het begrijpen van het heden. Bron
In 1496 trok Groningen ten strijde tegen Franeker
In 1496 probeerde Groningen de Friese stad Franeker op de knieën te krijgen. Een blokkade en een belegering moesten het Schieringer bolwerk tot overgave dwingen. Franeker hield echter stand en zocht hulp bij Saksische huurlingen. Bron
Jan Peter Balkenende werd verrassend viermaal premier
Van betrekkelijk onbekend CDA-Kamerlid tot viermaal minister-president: Jan Peter Balkenende stond acht jaar aan het hoofd van Nederland. Een terugblik op zijn onverwachte opkomst, verkiezingssuccessen en turbulente kabinetten. Bron
Waarom vieren we Dierendag op 4 oktober?
Dierendag valt ieder jaar op 4 oktober, de feestdag van Franciscus van Assisi. Lees hoe Werelddierendag ontstond en Nederland in 1930 aansloot.
Strijdbaar democraat – Recensie biografie Pieter Oud
Pieter Oud stond aan de wieg van de VVD, maar beschouwde zichzelf lange tijd niet als liberaal. Een biografie belicht zijn politieke loopbaan, geldingsdrang en privéleven. Bron
Zeges en mythevorming maakten Alexander Nevski tot ‘grootste Rus aller tijden’
Alexander Nevski versloeg de Zweden en kruisridders, maar schikte zich naar de Mongoolse overheersers. Hoe groeide deze middeleeuwse vorst uit tot een heilige en nationale held, die ook onder Stalin en Poetin werd ingezet? Bron
Geschiedenis van de telefonie: van zwengel naar druktoets
Van zwengelen naar draaien en toetsen: hoe begonnen Nederlanders vroeger een telefoongesprek? Maarten Oberman vertelt de geschiedenis aan de hand van oude toestellen. Daarbij belicht hij een bijzonder Nederlands druktoetstoestel waarvoor al in 1948 octrooi werd aangevraagd. Bron
Smeltend bergijs in Noorwegen legt duizenden jaren oude pijlen bloot
Duizenden jaren bleven ze bewaard in het bergijs: pijlen met punten van leisteen, bot en zelfs mosselschelp. In Noorwegen hebben archeologen 48 prehistorische pijlen gevonden, waarvan sommige naar schatting 5.000 tot 6.000 jaar oud zijn. Bron
Restanten van enige oliemolen van Hoorn opgegraven
In Hoorn zijn de houten funderingen van de enige oliemolen van de stad opgegraven. Hier werd in de zeventiende en achttiende eeuw olie uit zaden geperst. Onderzoek aan het hout moet duidelijk maken wanneer de molen is gebouwd. Bron
Kleine geschiedenis van vrouwen in de kunst - boekbespreking
Van Judith Leyster tot Frida Kahlo: Susie Hodge brengt bekende en minder bekende vrouwelijke kunstenaars samen in 'De kleine geschiedenis van vrouwen in de kunst'. Hun werk, doorbraken en streven naar gelijkheid staan centraal. Bron
Rijksmuseum en Prado onderzoeken de macht van drie landvoogdessen
Bijna zestig jaar bestuurden drie vrouwen de Nederlanden in de zestiende eeuw. Het Rijksmuseum en het Prado gaan hun politieke macht en de rol van kunst bij hun beeldvorming onderzoeken. In 2029 volgt een tentoonstelling in Amsterdam. Bron
Razzia van Putten (1944): Duitse vergeldingsactie kostte 552 mensen het leven
In het Gelderse Putten wordt ieder jaar op 2 oktober stilgestaan bij de razzia van 1944. Als vergelding voor een verzetsaanslag voerden Duitse troepen honderden mannen uit het Veluwse dorp weg. Bron
Suriname onafhankelijk: haast, miljarden en een exodus
Suriname werd in 1975 onafhankelijk. Aan die stap gingen haast, onderhandelingen over miljarden aan ontwikkelingsgeld en een massaal vertrek naar Nederland vooraf. Hoe kwam de onafhankelijkheid tot stand en hoe wordt erop teruggekeken? Bron
Mata Hari, van succesvol danseres tot (mislukte) dubbelspion
Van volle zalen in Parijs naar een arrestatie wegens spionage: Mata Hari’s leven nam tijdens de Eerste Wereldoorlog een dramatische wending. Hoe raakte de beroemde danseres betrokken bij de Duitse en Franse inlichtingendiensten? Bron
Shortlist Nederlandse Biografieprijs 2026 bekend: vijf genomineerden
Biografieën van Eise Eisinga, Jac. P. Thijsse, Renate Dorrestein, Jan Fabius en de Russische familie Tsjoekovski maken kans op de Nederlandse Biografieprijs 2026. De stichting achter de prijs heeft vijf titels geselecteerd uit twaalf boeken die in augustus op een longlist werden geplaatst. Voor deze editie werden 169 biografieën ingezonden, verschenen tussen 1 mei 2024 en 1 april 2026. De tweejaarlijkse prijs wordt toegekend aan de beste oorspronkelijk Nederlandstalige biografie.
Een nieuw lichaam uit de oven: middeleeuwse verjongingskuren
Een oud lichaam de oven in, een jong mens eruit. In middeleeuwse verhalen konden Christus en heiligen mensen weer jong smeden. Gewone smeden die dat kunstje probeerden na te doen, kwamen bedrogen uit. Een boekfragment over deze wonderlijke verjongingskuren. Bron
Museumbezoek groeit, schoolbezoek blijft achter bij niveau vóór corona
Nederlandse musea ontvingen in 2025 samen 31,6 miljoen bezoeken. Het bezoek groeit, maar schoolbezoek blijft achter bij het niveau van vóór corona. En ondanks de groei sloot 43 procent van de musea het jaar af met verlies. Een blik op de nieuwe museumcijfers. Bron
Waarom wordt oktober de ‘rozenkransmaand’ genoemd?
De maand oktober staat van oudsher ook wel bekend als de 'rozenkransmaand'. Dit heeft alles te maken met een beroemde zeeslag uit 1571 waarbij een christelijke vloot het opnam tegen het islamitische Ottomaanse Rijk. Bron
Amsterdams notarisarchief uit 1936-1945 ontsloten voor onderzoek
Het Stadsarchief Amsterdam heeft de archieven van 104 notarissen uit de periode 1936-1945 ontsloten. De stukken zijn onder meer interessant voor (amateur)historici die onderzoek doen naar het leven in de hoofdstad voor, tijdens en kort na de Tweede Wereldoorlog. Het archief bevat onder meer oorspronkelijke akten, notariële verklaringen, afschriften, registers en kaartsystemen. De stukken zijn te vinden onder archiefnummer 31707: Archief van de Notarissen ter Standplaats Amsterdam.
Wintertijd 2026: wanneer gaat de klok achteruit?
Waarom verzetten we de klok voor zomer- en wintertijd? Een korte geschiedenis én antwoord op de vraag wanneer de tijd precies verandert. Bron
Hoe Vlaamse ambachtslieden van Gouda een tapijtstad maakten
Vlaamse ambachtslieden maakten Gouda tot een belangrijke tapijtstad. Hun kostbare wandtapijten belandden in kastelen en paleizen in heel Europa. Bron
Oude krokodilachtigen konden mogelijk de Atlantische Oceaan oversteken
Krokodilachtigen leefden 80 tot 60 miljoen jaar geleden aan beide zijden van de Atlantische Oceaan. Hoe kwamen ze daar? CT-scans van fossiele schedels wijzen op zoutklieren, waarmee de dieren mogelijk lange tochten door zee konden maken. Bron
Nieuwe geschiedenisboeken, week 40 (2026)
Wekelijks verschijnen er nieuwe geschiedenisboeken. Van lijvige studies tot publieksboeken en van naslagwerken tot historische strips. Op Historiek plaatsen we veel voorpublicaties en we bespreken zoveel mogelijk titels, maar alles bespreken is ondoenlijk. Daarom hebben we de rubriek ‘signalementen’. Hier plaatsen we wekelijks een bericht met daarin recent verschenen en besproken titels. Bron
Tweede Kamer wil Plakkaat van Verlatinghe een prominente plek geven op het Binnenhof
Het Plakkaat van Verlatinghe keert mogelijk terug naar het Binnenhof, waar het in 1581 werd aangenomen. De Tweede Kamer wil het document daar een prominente plek geven. Bron
Rotterdamse wijkbewoners stonden model voor de Fabeltjeskrant
Op 29 september 1968 verscheen De Fabeltjeskrant voor het eerst op televisie. Schrijver Leen Valkenier vond voor veel bewoners van het Grote Dierenbos inspiratie in Rotterdam-Vreewijk, waar hij was opgegroeid. Bron
Zeeblokkades als machtsmiddel: nieuwe presentatie in Maritiem Museum
Van de blokkade van Duinkerke in de zeventiende eeuw tot de spanningen rond de Straat van Hormuz: een nieuwe presentatie in het Maritiem Museum Rotterdam laat zien hoe zeeblokkades al eeuwenlang als machtsmiddel worden ingezet. Bron
Lake Peigneur: het meer dat door een boorfout leegliep als een badkuip
Een olieboring in Louisiana ging in 1980 dramatisch mis. De boor raakte een zoutmijn onder Lake Peigneur, waarna het meer als een leeglopende badkuip de diepte in verdween. Schepen, een boorplatform en stukken land werden meegesleurd. Wonder boven wonder vielen er geen slachtoffers. Bron
VARA-zomerfeest 1931: kopspijkertjes als wapen tegen de rode omroep
Zo’n 125.000 mensen kwamen op 12 juli 1931 naar Hilversum voor het VARA-zomerfeest. Op de toegangswegen hadden saboteurs kopspijkers gestrooid: honderden bezoekers kregen een lekke band. Wie erachter zaten, is nooit helemaal duidelijk geworden. Bron
Zoektocht naar verborgen Romeinse wegen in Limburg
Het Romeinse wegennet in Limburg is nog niet volledig in kaart gebracht. Met luchtfoto’s en digitale hoogtekaarten wordt nu gezocht naar onbekende trajecten en andere sporen die nog in het landschap verborgen liggen. Bron
Pieter Oud: minister, burgemeester en grondlegger van de VVD
Pieter Oud beschouwde liberalen lange tijd als conservatieven en wilde samenwerken met socialisten. Toch werd hij medeoprichter en eerste leider van de VVD. Bron
Racepaard krijgt nieuwe naam na klacht over Hitler-verwijzing
Een Amerikaans racepaard dat onder de naam Austrian Painter zijn debuut maakte, is omgedoopt tot Merrylegs. De oorspronkelijke naam werd opgevat als een verhulde verwijzing naar Adolf Hitler. De tweejarige hengst won maandag zijn eerste race op de renbaan Horseshoe Indianapolis. Kort daarna ontving The Jockey Club, de organisatie die het Amerikaanse stamboek voor volbloedpaarden beheert, een formele klacht over de naam Austrian Painter, oftewel ‘Oostenrijkse schilder’.
Strijd tegen polio bracht de moderne intensive care voort
Waarom werd polio juist een groot probleem toen de hygiëne verbeterde? De strijd tegen de gevreesde kinderverlamming leidde tot de ijzeren long, twee vaccins én de geboorte van de moderne intensive care. Bron
Duitse justitie onderzoekt 105-jarige oud-kampbewaker Stalag 326
De Duitse justitie doet onderzoek naar een 105-jarige man die tijdens de Tweede Wereldoorlog bewaker was in het krijgsgevangenenkamp Stalag 326 (VI K) Senne. Dat meldt de Duitse krant Bild. De voormalige Wehrmachtsoldaat en kampbewaker wordt verdacht van medeplichtigheid aan meervoudige moord. Het onderzoek wordt uitgevoerd door het Openbaar Ministerie in Dortmund. De zaak werd in gang gezet door de Zentrale Stelle in Ludwigsburg, de Duitse instantie die onderzoek doet naar nationaalsocialistische misdrijven.
Archeologen vinden mogelijk vestingmuur van Gallisch Lutetia in Parijs
Archeologen hebben onder het Hôtel-Dieu in Parijs een twintig meter lange Gallische muur blootgelegd. De bouwwijze, datering en brandsporen wijzen mogelijk op de vesting Lutetia, de nederzetting van de Parisii die Julius Caesar beschreef. Bron
De lange weg naar de onafhankelijkheid van Suriname
Op 25 november 1975 werd Suriname onafhankelijk. Aan die historische dag ging een lang proces vooraf. In het eerste deel van een tweeluik: hoe Suriname zich ontwikkelde van Nederlandse kolonie tot autonoom land binnen het Koninkrijk. Bron
934 Romeinse zilvermunten gevonden in akker bij Keulen
Bij Keulen zijn 934 Romeinse zilvermunten gevonden, samen goed voor ruim drie kilogram. De oudste munt was al meer dan 270 jaar oud toen de schat in de tijd van keizer Hadrianus werd begraven. Bron
Geheelonthouding – Betekenis en geschiedenis in Nederland
Aan het begin van de twintigste eeuw kende de geheelonthoudersbeweging een enorme aanhang. Oprichter van de NCGOV én de allereerste pleitbezorger voor geheelonthouding in ons land was de charismatische dominee Carel Steven Adama van Scheltema (1815-1897). Bron
Martin Van Buren: de enige Nederlandstalige president van de VS
Martin Van Buren sprak thuis Nederlands, bouwde een machtige politieke machine en bereikte in 1837 het Witte Huis. De voorzichtige strateeg hielp de Democratische Partij vormgeven. Zijn presidentschap werd overschaduwd door een zware economische crisis en de Trail of Tears. Bron
Wandkleed belicht koloniaal verleden van de Zaanstreek
In het Zaans Museum wordt de komende maanden gewerkt aan een groot wandkleed over het koloniale en slavernijverleden van de Zaanstreek. Inwoners kunnen meehelpen aan het 2,5 bij 5 meter grote werk, waarin onder meer wordt verwezen naar de verwerking van koloniale grondstoffen in Zaanse molens en fabrieken. Het Zaanse wandkleed maakt deel uit van Draden van ons Nederlandse Slavernijverleden, een landelijk kunstproject waarvoor in iedere provincie een verhalend wandkleed wordt vervaardigd.
Bedevaart naar Mekka was eeuwenlang levensgevaarlijk
Eeuwenlang was de bedevaart naar Mekka een gevaarlijke onderneming. Zeven eeuwen pelgrimsverslagen vertellen over schipbreuken, rovers en epidemieën, maar ook over spiritualiteit, politieke macht en koloniale bemoeienis. Bron
Lake Louise: van ‘Meer van de Kleine Vissen’ tot toeristische trekpleister
Lake Louise in de Canadese Rocky Mountains groeide dankzij de spoorwegen, luxehotels en bergsport uit tot een wereldberoemde reisbestemming, maar die ontwikkeling ging ten koste van de oorspronkelijke bewoners. Bron
Isaäc Pieter de Vooys: de ingenieur die technologie als wetenschap zag
De Delftse ingenieur Isaäc Pieter de Vooys behoorde aan het begin van de twintigste eeuw tot de pioniers van het toegepast wetenschappelijk onderzoek in Nederland. Voor hem was technologie geen kennis die simpelweg werd toegepast, maar een zelfstandige, kennisscheppende wetenschap. Universiteitshistoricus Abel Streefland en historicus Peter Rodenburg beschrijven hoe die opvatting De Vooys’ laboratoria vormgaf en bijdroeg aan het klimaat waarin TNO kon ontstaan.
Nieuwe geschiedenisboeken, week 39 (2026)
Wekelijks verschijnen er nieuwe geschiedenisboeken. Van lijvige studies tot publieksboeken en van naslagwerken tot historische strips. Op Historiek plaatsen we veel voorpublicaties en we bespreken zoveel mogelijk titels, maar alles bespreken is ondoenlijk. Daarom hebben we de rubriek ‘signalementen’. Hier plaatsen we wekelijks een bericht met daarin recent verschenen en besproken titels. Bron
Joseph L. Popp en de eerste ransomwareaanval (1989)
De eerste ransomwareaanval vond plaats in 1989. De Amerikaanse bioloog Joseph L. Popp verspreidde twintigduizend diskettes met de AIDS-trojan, die bestanden ontoegankelijk maakte en gebruikers om betaling vroeg. Bron
Historisch kadaster van 1832 beter toegankelijk via HisGIS
Het digitale platform HisGIS.nl, waarop het Nederlandse kadaster van 1832 wordt ontsloten, heeft een nieuwe website gekregen. Via een nieuwe kaartviewer kunnen gebruikers voor een groot deel van Nederland nagaan wie destijds grond en gebouwen bezat en waarvoor afzonderlijke percelen werden gebruikt. Het kadaster omvat ongeveer drie miljoen percelen. Daarvan is inmiddels ruim twee derde digitaal toegankelijk gemaakt. De gegevens zijn gekoppeld aan historische kaarten, waardoor per locatie informatie kan worden gevonden over toenmalige eigenaren,
Jan Feith: van sportheld tot ‘influencer’ in het interbellum
Dit voorjaar verscheen Jan Feith – influencer in het interbellum, geschreven door historicus Daniel Rewijk, die eerder publiceerde over vroege sporthelden als Jaap Eden en Pim Mulier. Jan Feith (1874-1944) was een sportieve en journalistieke alleskunner, die beroemd werd in de jaren twintig en dertig maar na zijn dood snel vergeten werd. Ten onrechte? Hoe dat oordeel ook uitvalt, dit is een kostelijk boek geworden over een hyperactieve durfal en avonturier.
Van Westerbork naar het Apeldoornsche Bosch – 93 patiënten
Tussen juni 1942 en januari 1943 werden 93 Joodse patiënten vanuit Kamp Westerbork overgebracht naar Het Apeldoornsche Bosch, een Joods-psychiatrische inrichting in Apeldoorn. Voor sommigen leek de overplaatsing aanvankelijk een ontsnapping aan deportatie naar het oosten. Uiteindelijk zouden slechts drie van hen de oorlog overleven. Historisch onderzoeker Lucie Beaufort reconstrueerde aan de hand van transportlijsten, patiëntenadministraties en andere archiefstukken wie deze mensen waren en wat hun na de overplaatsing overkwam.
Van Goyen-schilderij uit Göring-collectie teruggegeven aan erven Goudstikker
Het schilderij 'Vissers aan de oevers van een plas' van Jan van Goyen wordt teruggegeven aan de erfgenamen van de Joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker. Het werk uit 1651 kwam kort na de Duitse inval in handen van nazikopstuk Hermann Göring. Bron
De mormonen – Van de engel Moroni tot een wereldkerk
Op 21 september 1823 verscheen volgens de mormoonse overlevering de engel Moroni aan Joseph Smith. De ontmoeting leidde uiteindelijk tot de publicatie van het Boek van Mormon en de stichting van een nieuwe kerk. Bron
Oorlogswrakken uit beide wereldoorlogen vervuilen Noordzee nog altijd
Op de bodem van de Noordzee liggen duizenden scheepswrakken uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Uit sommige daarvan lekken nog altijd schadelijke stoffen. Rond de Duitse onderzeeboot UC-30 zijn sporen van de springstof TNT aangetroffen in het water, de zeebodem en zeedieren. Bron
De geboorte van de moderne emoticon :-)
Op 19 september 1982 introduceerde computerwetenschapper Scott Fahlman de emoticons :-) en :-( om grappen en serieuze berichten online van elkaar te onderscheiden. Bron
Onderzoek naar bewoning Zeeland vóór komst van de Romeinen
Een vierjarig archeologisch onderzoek moet meer duidelijkheid geven over de bewoning van Zeeland in de late ijzertijd. Vondsten wijzen erop dat delen van de Zeeuwse delta al vóór de komst van de Romeinen intensiever werden bewoond dan lange tijd werd aangenomen. Bron
De verborgen politieke boodschappen in de Kortegaardes van Cornelis Troost
Cornelis Troost verwerkte in zijn kortegaardes politieke boodschappen over buitenlandse oorlogsdreiging, de regenten en de positie van de Oranjes. Bron
Zorgvuldig begraven paard gevonden in drieduizend jaar oud Egyptisch fort
Egyptische archeologen hebben in een ruim drieduizend jaar oud fort resten van woningen, graanopslagplaatsen en ovens blootgelegd. Ook vonden ze het skelet van een zorgvuldig begraven paard. Bron
Nieuwe rondleiderstassen Kamp Vught verwijzen naar koffers van gevangenen
De rondleiders van Nationaal Monument Kamp Vught hebben negen nieuwe tassen in gebruik genomen. Het ontwerp verwijst naar de koffers waarmee gevangenen tijdens de Tweede Wereldoorlog bij Kamp Vught aankwamen en die hun bij binnenkomst werden afgenomen. Bron
België koos in politiek roerige tijden voor deelname aan de Koreaanse Oorlog
Tijdens de Koreaanse Oorlog (1950-1953) trokken 3.587 Belgische vrijwilligers naar Korea om onder de vlag van de Verenigde Naties mee te strijden tegen het communistische Noord-Korea en zijn bondgenoten. België stuurde geen dienstplichtigen, maar richtte speciaal voor deze militaire inzet een vrijwilligerskorps op. In het boek Korea, de vergeten oorlog brengt Johan De Ryck de grotendeels vergeten geschiedenis van deze Belgische militairen opnieuw onder de aandacht.
Meisjes van de Goede Herder – Dwangarbeid en misbruik
Een nieuwe documentaireserie belicht opnieuw de misstanden in de kloosters van de Zusters van de Goede Herder. In de serie vertellen vrouwen voor het eerst over seksueel misbruik door nonnen en illegale abortussen. Bron
Rijksmuseum en Reinwardt willen cultuursector toegankelijker maken
De Reinwardt Academie en het Rijksmuseum Amsterdam gaan drie jaar samenwerken om de toegankelijkheid van musea en andere culturele instellingen te verbeteren. Daarbij is niet alleen aandacht voor bezoekers, maar ook voor medewerkers met een beperking of neurodivergentie, zoals autisme of ADHD. De Reinwardt Academie, die dit jaar haar vijftigjarig bestaan viert, is onderdeel van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en leidt erfgoedprofessionals op.
De Bazel in Amsterdam – Koloniale geschiedenis onderzocht
Het Stadsarchief Amsterdam gaat onderzoek doen naar de koloniale geschiedenis van De Bazel. Het monumentale gebouw aan de Vijzelstraat werd honderd jaar geleden geopend als hoofdkantoor van de Nederlandsche Handel-Maatschappij, die nauw verbonden was met de koloniale economie in Indonesië en Suriname. De Bazel opende op 4 oktober 1926 officieel zijn deuren. Sinds 2007 is het Stadsarchief Amsterdam in het voormalige bankgebouw gevestigd.
Batavia-reconstructie maakt laatste drijvende reis naar Amsterdam
Een documentaireserie belicht de ondergang en reconstructie van de Batavia. Het schip wordt naar Amsterdam gesleept en daarna in Lelystad op land geplaatst.
De expansie van het Fatimidische kalifaat (910-996)
Na de stichting van hun kalifaat in 909 breidden de ismaïlitische Fatimiden hun macht vanuit Noord-Afrika steeds verder uit. In 969 veroverden zij Egypte en stichtten zij Caïro, dat uitgroeide tot het nieuwe centrum van het Fatimidische rijk. In dit tweede deel van zijn reeks beschrijft Willem Peeters de expansie van het kalifaat tussen 910 en 996. De eerste aflevering behandelt de opkomst van de Fatimiden.
Kasteel Almere: ruïne maakt plaats voor nieuw kasteel
Een kasteel in Almere, de jongste stad van Nederland. Dat klinkt bijzonder en is het ook. Het was ooit een sympathiek idee van de lokale VVD-wethouder Cees van Bemmel. De stad kon wel een aansprekende trouwlocatie gebruiken en dus werden er eind twintigste eeuw plannen gemaakt voor de bouw van een dertiende-eeuws kasteel. Een replica uiteraard. Bron
De gevangenneming van Diponegoro: één gebeurtenis, twee schilderijen, twee visies
Op 28 maart 1830 nam de Nederlandse luitenant-generaal De Kock de Javaanse prins Diponegoro gevangen, wat het einde betekende van de Java-oorlog (1825-1830). Van die gevangenneming zijn twee schilderijen gemaakt, een Nederlands en een beroemd Javaans. Ze vertellen twee heel verschillende verhalen. Bron
Circa 1700 jaar oud Odyssee-fragment herkend in Utrechtse bibliotheek
Een klein perkamentfragment in de collectie van de Universiteitsbibliotheek Utrecht blijkt enkele verzen uit de Odyssee van Homerus te bevatten. Het stukje perkament is minder dan acht centimeter groot en dateert vermoedelijk uit de derde of vierde eeuw na Christus. Onderzoeker Mark de Kreij van de Radboud Universiteit identificeerde het fragment ongeveer twee jaar geleden. De Universiteit Utrecht bracht de vondst deze week naar buiten, nu de Odyssee opnieuw in de belangstelling staat door de recente verfilming van Christopher Nolan.
Bernardus van Clairvaux was de invloedrijkste monnik van de twaalfde eeuw
‘Hij was overal,’ schreef de Franse historicus Georges Duby over Bernardus van Clairvaux (ca. 1090-1153). Deze monnik wordt gezien als een van de invloedrijkste mannen van zijn eeuw. Bron
Nieuwe geschiedenisboeken, week 38 (2026)
Wekelijks verschijnen er nieuwe geschiedenisboeken. Van lijvige studies tot publieksboeken en van naslagwerken tot historische strips. Op Historiek plaatsen we veel voorpublicaties en we bespreken zoveel mogelijk titels, maar alles bespreken is ondoenlijk. Daarom hebben we de rubriek ‘signalementen’. Hier plaatsen we wekelijks een bericht met daarin recent verschenen en besproken titels. Bron
Colfspelers op het ijs van Hendrick Avercamp aangekocht
Het Rijksmuseum en het Mauritshuis hebben gezamenlijk het schilderij Colfspelers op het ijs van Hendrick Avercamp verworven. Het werk uit omstreeks 1625 toont het dagelijks leven op het ijs tijdens de Kleine IJstijd en bevat volgens de musea de vroegst bekende afbeelding van het zogeheten colfspel. Op het schilderij zijn twee mannen te zien die op het ijs een partij colf spelen. Deze oude balsport uit de Lage Landen geldt als een voorloper van het moderne golf. Vissers, voorbijgangers en andere toeschouwers volgen het spel.
Romeinse inscriptie over nachtelijke blikseminslag gevonden bij Villa van Hadrianus
Bij de Villa van Hadrianus in Tivoli is een Romeinse inscriptie gevonden die verwijst naar een nachtelijke blikseminslag. De vondst laat zien hoe de Romeinen een door bliksem getroffen plek ritueel markeerden. Bron
‘Palestine 36’ brengt de Palestijnse opstand naar het witte doek
‘Palestine’ 36 brengt de Arabisch-Palestijnse Opstand van 1936 in beeld, gericht tegen het Britse bestuur en de toenemende Joodse immigratie.
Harald Hardråde: de laatste grote Vikingkoning
Harald Hardråde (circa 1015-1066), geboren als Harald Sigurdsson, was vanaf 1046 koning van Noorwegen en wordt vaak aangeduid als de laatste grote Vikingkoning. Voor zijn troonsbestijging leidde hij jarenlang een avontuurlijk bestaan als balling en krijger in Oost-Europa en het Byzantijnse Rijk. In zijn recent verschenen boek De laatste Vikingkoning (Omniboek) reconstrueert de Noorse historicus Tore Skeie zijn veelbewogen leven.
Nederlands dieet bleef eeuwenlang grotendeels hetzelfde
Onderzoek naar plantenresten uit beerputten en historische bronnen laat zien dat de basis van het Nederlandse dieet tussen 1500 en 1850 grotendeels hetzelfde bleef. Bron
Thea Beckmanprijs voor prentenboek over trans-Atlantische slavernij
Het prentenboek Het meisje met de zaadjes in het haar van auteur Nancy Bosmans en illustrator Lisa van Winsen heeft de Archeon Thea Beckmanprijs 2026 gewonnen. De Jonge Beckmanprijs ging naar De Titanic en het raadsel van de Grote Omar van Lucinda Vos en Marlene Rebel. De Archeon Thea Beckmanprijs wordt jaarlijks toegekend aan een historisch jeugdboek dat volgens de jury zowel literair als historisch overtuigt. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de vertelkwaliteit en de manier waarop de historische achtergrond in het verhaal is verwerkt.
Socrates en de gifbeker: het verhaal achter een bekende uitdrukking
De uitdrukking ‘de gifbeker leegdrinken’ wordt gebruikt als na een reeks tegenslagen ook nog een laatste vernedering of teleurstelling volgt. Het houdt maar niet op. De gifbeker moet helemaal leeg… Bron