Astroblogs
Artikelen over Astroblogs
Parelachtige knopen waargenomen in het restant van de supernova die in 1181 werd gezien
De Gemini North-telescoop op Maunakea (Hawaï) heeft het tot nu toe meest gedetailleerde beeld opgeleverd van Pa 30, het waarschijnlijke overblijfsel van de historische supernova die in het jaar 1181 werd waargenomen – het object is eerder al eens langsgekomen op de Astroblogs. Uit de nieuwe waarnemingen blijkt dat de beroemde ‘vuurwerk’-filamenten geen gladde strepen
SPHEREx ontdekt een verscheidenheid aan bruine dwergen met water en methaan in de atmosfeer
De ruimtetelescoop SPHEREx (Spectro-Photometer for the History of the Universe, Epoch of Reionization, and Ices Explorer) van NASA werpt nieuw licht op bruine dwergen: hemellichamen die het onderscheid tussen sterren en exoplaneten doen vervagen. Nieuwe bevindingen, gepubliceerd in The Astrophysical Journal, tonen aan dat deze donkere, wolkenrijke werelden beschikken over chemisch rijke atmosferen die sterk
De Leeuwnevel vanuit het Sagittarius observatorium
Ik heb gisteravond de Leeuwnevel (SH2-132) in Cepheus gefotografeerd. Vijf keer 180 seconden in RGB (zonder filter) en 40 keer met een smalbandfilter, welke alleen Hα en OIII doorlaat. Het is een diffuse emissienevel, op pakweg 10.400 lichtjaar van de aarde. Ik heb ‘m enkele maanden geleden ook al gefotografeerd [1]En vorig jaar augustus ook,
Einstein Probe onthult een verborgen fase van botsingen tussen neutronensterren
Wanneer twee compacte sterren, zoals neutronensterren, naar elkaar toe spiraliseren en botsen, komt er een hevige uitbarsting van energie vrij. Decennialang vertrouwden astronomen op gammastralingsdetectoren om deze gebeurtenissen op te sporen, in de veronderstelling dat de intense flits het hoogtepunt en het einde van dit hoogenergetische spektakel markeerde. Een nieuwe studie onder leiding van een
Verste snelle radioflits tot nu toe geeft aanwijzingen over de oorsprong van deze mysterieuze uitbarstingen
Een internationaal team van astronomen, met onder anderen Inés Pastor-Marazuela (Universiteit van Amsterdam en ASTRON), heeft aanwijzingen gevonden voor het ontstaansmechanisme van radioflitsen. Dit zijn krachtige maar extreem korte uitbarstingen die radiotelescopen al bijna twintig jaar waarnemen. Waarnemingen van onder andere de James Webb-ruimtetelescoop wijzen uit dat het waarschijnlijk gaat om uitbarstende jonge neutronensterren. De
Een kosmische cocktail: exotische methanol ontdekt in zones waar planeten ontstaan
Een internationaal team van sterrenkundigen heeft – gebruikmakend van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) – expertise van over de hele wereld gebundeld. Hiermee openen ze een nieuw venster op de manier waarop in de ruimte organische moleculen ontstaan die de basis vormen voor planeten en mogelijk ook voor leven. Nieuwe resultaten van het ALMA-programma
3 nieuwe tools: XISFconv, Telescope Optics Lab, Solar Eclipse Browser
Ik heb drie gratis open-source tools (GPL-3.0) op GitHub gezet voor astrofotografen, telescoopliefhebbers en eclipsjagers. xisfconv is een commandline-tool / library geschreven voor C, C++, Python voor Linux, macOS en Windows die PixInsight-XISF, FITS en ASDF in alle richtingen naar elkaar omzet met behoud van keywords en plate-solve-gegevens (WCS), en ook naar TIFF of PNG
De feniksplaneet: sterrenkundigen ontdekken een wereld die herboren is uit de as van zijn ster
Een team van sterrenkundigen onder leiding van de Universiteit van Warwick, gefinancierd door de European Research Council (ERC), heeft de eerste planeet van de tweede generatie geïdentificeerd die ooit rond een witte dwerg is gevonden. Hoewel het vermoeden bestond dat dergelijke ‘herboren’ werelden rond pulsars konden voorkomen, toont deze ontdekking aan dat er ook een
Astro Mozaïek-modus
Afgelopen nacht was het weer even mooi helder! ✨🌌 Ook ik ontdek nog steeds nieuwe functies op de DWARF 3. Sommige functies had ik eigenlijk nog nooit uitgeprobeerd. Zo kwam ik dankzij mijn overbuurman, die zelf ook een DWARF 3 Smart Telescope heeft, achter de mozaïekfunctie. Hij gaf mij deze prachtige foto en ik vond
Nobelprijs voor de natuurwetenschappen gaat naar neutrino-onderzoeker Francis Halzen
De Nobelprijs voor de natuurwetenschappen is dit jaar gegaan naar de Belgisch-Amerikaanse neutrino-onderzoeker Francis Halzen. Het Zweedse Nobelcomité heeft hem de prijs gegeven “voor doorslaggevende bijdragen aan het IceCube Neutrino Observatory en de ontdekking van hoogenergetische neutrino’s van astrofysische oorsprong”. Halzen besefte volgens het comité dat het ijs op de Zuidpool gebruikt kon worden om
SterrenStof podcast 65 is verschenen: Licht uit, heelal aan
Aflevering 65 van de SterrenStof podcast is verschenen. Thema van deze aflevering: Licht uit, heelal aan. De hoofdgast is Stijn Vanderheiden (amateurastronoom en ‘nachtactivist’). Plus onze rubrieken: – Wat heb jij aan de hemel van afgelopen maand gezien? – De vraag van de luisteraar – De boekentip van Anco _ Space Expo Nieuws – Het
Sterrenkundigen zien hoe een ster langzaam een bruine dwerg verorbert, op 300 lichtjaar afstand
Net als de aarde draaien de meeste planeten in stabiele, afzonderlijke banen rond hun ster. Deze evenwichtige systemen kunnen plotseling veranderen wanneer een planeet te dicht bij zijn ster komt. Bij zo’n nauwe ontmoeting kan de ster de planeet naar zich toe trekken en volledig opslokken. Sterrenkundigen hebben in het hele sterrenstelsel talloze stabiele, afzonderlijke planetenstelsels
Voor het eerst is radiostraling gedetecteerd van een exoplaneet
Voor het eerst zijn sterrenkundigen erin geslaagd om rechtstreeks radio-emissie waar te nemen van een exoplaneet, een planeet buiten ons zonnestelsel. Het gaat om een bekende exoplaneet, Beta Pictoris b. De exoplaneet, die in 2008 voor het eerst werd ontdekt door sterrenkundigen met behulp van ESO’s Very Large Telescope, is een gasreus met een massa
Webb ontdekt dat vroege sterrenstelsels het heelal al van zware elementen voorzagen
Toen het heelal nog in de kinderschoenen stond – slechts 500 miljoen jaar na de oerknal, oftewel ongeveer 3% van zijn huidige leeftijd – waren enkele van de allereerste sterren en sterrenstelsels al gevormd. Astronomen vermoedden lange tijd dat een groot deel van het gas rond deze jonge sterrenstelsels vrijwel onveranderd was gebleven en voornamelijk
De Olifantenslurfnevel revisited
De Olifantenslurfnevel (IC 1396) is een welbekende emissienevel van heet geïoniseerd gas in het sterrenbeeld Cepheus. Ik heb ‘m vorig jaar juli al eens gefotografeerd. En gisteravond was het weer zo ver: een vernieuwd bezoekje aan een eerder al gefotografeerd object. Een jaar geleden heb ik ‘m twee uur gefotografeerd en dit keer… óók twee
Het Andromedastelsel revisited
Het Andromedasterrenstelsel (M31) – onze naaste galactische buur – wordt al bijna 140 jaar gefotografeerd. De allereerste foto ervan dateert van 29 december 1888, toen Isaac Roberts ‘m vastlegde op de gevoelige plaat, toen nog een fotografische emulsie. Ik heb ‘m afgelopen jaren ook al vaak gefotografeerd, maar telkens als ‘ie in de herfst hoog
Rotsachtige super-Aarde HD 3167 b is de ‘koudste’ lava-wereld ooit waargenomen
Een team astronomen van de Universiteit van Chicago heeft recent een nieuwe planeet ontdekt die alle verwachtingen tart. Het is een lava-wereld, maar wel een ongewoon koude, en sterker, het is de koudste lava-wereld met een atmosfeer die ooit waargenomen is. De wereld betreft de HD 3167 b, een rotsachtige super-Aarde, die rond zijn moederster draait, die
Nieuwe simulaties met MEGATRON leggen verband tussen eerste sterren en zichtbare kosmische vingerafdrukken
Onderzoekers hebben gebruikgemaakt van enkele van de tot nu toe meest gedetailleerde simulaties van het vroege heelal om te onderzoeken hoe de eerste sterren en sterrenstelsels zijn ontstaan. Het MEGATRON-project – geleid door onderzoekers van de University of Bath, in samenwerking met partners van de University of Chicago (VS) en het Institut d’Astrophysique de Paris (Frankrijk)
De wetenschap begint voor Smile
Op 23 september werd de Europees-Chinese Smile-missie gereed verklaard om te gaan onderzoeken hoe de aarde reageert op de zonnewind – een stroom van geladen deeltjes afkomstig
Nederland levert 66 nieuwe ontvangers voor de ALMA-telescoop in Chili
Het NOVA submillimeter-instrumentatie-lab in Groningen heeft de laatste van 66 Band 2-ontvangers verscheept naar de ALMA-telescoop in het noorden van Chili. De ontvangers zijn ontworpen door een consortium onder leiding van NOVA (met Chalmers, Zweden, en INAF, Italië) en geassembleerd in Groningen. De Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA) leverde eerder al de frequentiebanden 9 en
Een dubbele vangst: de bolhopen M15 en M56 gevangen op één avond
Het was gisteravond weer helder – nou ja, ik kon sterren zien, tussen de vele sluierwolken door. Ik heb van de gelegenheid gebruik gemaakt om twee bolvormige sterrenhopen (kortweg ‘bolhopen’) te fotograferen: M15 (NGC 7078) in Pegasus en M56 in Lier. Beiden een uurtje belicht, d.w.z. van ieder 20 subs van drie minuten gemaakt met
CHIME brengt de vroegste gloed van waterstof direct in kaart en opent daarmee een nieuw venster op het heelal
Het Canadian Hydrogen Intensity Mapping Experiment (CHIME) heeft voor het eerst aangetoond dat het de zwakke gloed van waterstofgas [1]Via de 21cm lijn van neutraal waterstof, een lijn die waarvan het bestaan voor het eerst voorspeld werd door de Neder
Deze enorme sterren zouden Webbs vreemdste sterrenstelsels kunnen verklaren
Een nieuw onderzoeksproject met de Hubble-ruimtetelescoop, geleid door de Universiteit van Utah, werpt licht op de stellaire astrofysica in vroege sterrenstelsels. Het project, genaamd Treasury of Extremely Metal-Poor O Stars (TEMPOS), maakt gebruik van ultraviolette (UV) waarnemingen van Hubble’s Cosmic Origins Spectrograph (COS). Hiermee worden zware sterren in nabijgelegen sterrenstelsels bestudeerd die de best beschikbare tegenhangers
NASA selecteert PRIMA-infraroodtelescoop met Nederlandse technologie
NASA heeft de ver-infrarood ruimtemissie PRIMA geselecteerd als beste kandidaat uit haar Probe call. Het wordt de eerste ruimtetelescoop met een actief gekoelde spiegel, van 4,5 graden Kelvin. Hierdoor is PRIMA ongeveer 1000 keer gevoeliger dan zijn voorgangers, waardoor jarenlange waarnemingen nu in enkele minuten kunnen worden uitgevoerd. SRON, TU Delft en de RUG zijn
Mijlpaal voor SpaceX; het Starship bereikt voor het eerst een baan om de aarde
Het was een grote en spannende dag vandaag voor SpaceX, Elon Musk en alle ruimtevaartliefhebbers. De 124-meter hoge Starship en Super Heavy-raketcombinatie, stond vanochtend klaar op lanceerplatform 2 van Starbase in Texas (VS), om naar de ruimte geschoten te worden en een baan om de aarde te bereiken. Zo een orbitale vlucht was het hoofddoel
Geweldig nieuws van Saturnusmaan Enceladus in de zoektocht naar leven in de ruimte
Planetaire wetenschappers van de Vrije Universiteit Berlijn hebben in Science Advances twee nieuwe studies gepubliceerd met veelbelovende bevindingen over de mogelijkheid van leven op een van de ijzige manen van Saturnus. Nieuw bewijs wijst erop dat Enceladus wellicht gunstigere omstandigheden voor leven biedt dan voorheen werd aangenomen. Sterker nog: ruimtesondes die momenteel al in de
Supernova of zwart gat? De ‘smaak’ van spookdeeltjes bepaalt mogelijk het lot van stervende sterren
Wanneer een ster het einde van zijn levensduur nadert, wacht hem een van twee totaal verschillende lotgevallen: hij kan exploderen als supernova en een neutronenster achterlaten, of hij kan ineenstorten en veranderen in een zwart gat. Welke van deze twee scenario’s zich voltrekt, blijft echter een van de grote onbeantwoorde vragen in de astrofysica. Uit
Is het heelal verdraaid? Een nieuwe controle op een mogelijke verdraaiing in het oudste licht van het heelal
De kosmische microgolf-achtergrondstraling (afkorting in het Engels: CMB) is het oudste licht van het heelal: overgebleven thermische straling van ongeveer 380.000 jaar na de oerknal. Kaarten van de CMB geven een beeld van het ‘baby-universum’ zoals dat er 13,8 miljard jaar geleden uitzag. Ongeveer 380.000 jaar na de oerknal zorgde de verstrooiing van straling door
Astronomen maken de eerste volledige opname van de vorming van (gas)planeten in volle gang
De afgelopen decennia hebben astronomen een vrij volledig scenario voor planeetvorming gereconstrueerd: van minuscule stofdeeltjes die samenklonteren tot het ontstaan van rotsachtige bollen met een diameter van duizenden kilometers – zoals onze aarde – of grotere gasreuzen zoals Jupiter. Hoewel belangrijke onderdelen van dit scenario zijn onderbouwd met simulaties en metingen, ontbraken directe waarnemingen (“kunnen
De centrale oppervlaktedichtheid van donkere materie komt overeen met de voorspelling van zwaartekrachttheorie van Verlinde
Een onderzoeker van de Sejong Universiteit heeft een nieuwe zwaartekrachttheorie van Erik Verlinde gebruikt om de waargenomen centrale oppervlaktedichtheid van donkere materie te voorspellen. De studie werd op 20 september gepubliceerd in Physics of the Dark Universe. Sinds de jaren 70 worden de rotatiesnelheden van sterrenstelsels gezien als belangrijk observatiebewijs voor het bestaan van donkere
Heeft Venus zijn eigen maan verorberd?
Het is een vraag waar planetair onderzoekers zich al decennia lang over buigen; is Venus altijd al ‘maanloos’ geweest, of heeft Venus ooit wel een natuurlijke satelliet gehad, die op de een of andere manier verloren is gegaan? Een team planetair wetenschappers van de University of California, Riverside (VS), heeft mogelijk eindelijk ontdekt waarom Venus
Onze maan mogelijk gevormd in slechts vijf uur na catastrofale clash tussen de aarde en Theia (video)
De maan is waarschijnlijk zo’n 4,5 miljard jaar geleden ontstaan uit het puin dat achterbleef na een kolossale botsing tussen de aarde en Theia, een hypothetische protoplaneet ter grootte van Mars. Nieuw onderzoek suggereert dat de maan mogelijk al binnen vijf uur na de catastrofale botsing tussen de aarde en een lang verloren gewaande protoplaneet
De LHC heeft zojuist weer een schuilplaats voor kwantumzwarte gaten uitgesloten
Natuurkundigen van UC Santa Barbara hebben de zoektocht uitgebreid naar bewijs voor microscopische zwarte gaten die ontstaan in de Large Hadron Collider (LHC) van CERN (de Europese organisatie voor kernonderzoek). Het ontstaan van deze minuscule, kortstondige objecten in de LHC is een van de manieren waarop theoretici proberen afwijkingen in ons begrip van de basisstructuur
Eerste microblazar produceert mogelijk de snelste deeltjes in de Melkweg
Een internationaal team van astronomen – van onder meer ASTRON, JIVE en de Universiteit van Amsterdam – heeft de eerste zogeheten microblazar in de Melkweg ontdekt.Dit systeem bestaat uit een zware ster en een zwart gat, waarvan de straalstroom die het produceert op de aarde is gericht. De onderzoekers identificeerden ook de plek waar de
Alvast voor morgen: iedereen een fijne herfstequinox gewenst!
Komende nacht om 02.05 uur Nederlandse tijd wordt het herfst-equinox bereikt, hét moment dat het middelpunt van de zonneschijf bij de ecliptische lengte van 180°00’00” komt en dat middelpunt van noord naar zuid over de hemelequator trekt. Om 02.05 uur lig ik op één oor (tenzij het helder is), dus vandaar deze vroege aankondiging. Met
De maan in het zonnetje
In het filmpje van Arie in de blog over de Dwarf Mini vertelt hij dat hij de maan die week niet kon fotograferen, omdat we – niet toevallig – rond nieuwe maan in Zuid-Frankrijk waren. Dat is waar, maar niet helemaal: de maan was wel degelijk meerdere ochtenden als een smalle sikkel waar te nemen.
Groot Nederlands onderdeel voor Extremely Large Telescope klaar
De NOVA Optische-IR-groep in Dwingeloo heeft het centrale filterwiel-mechanisme opgeleverd voor het instrument MICADO op ESO’s Extremely Large Telescope, de grootste toekomstige telescoop die in aanbouw is in het noorden van Chili. Aan deze oplevering is 18 jaar ontwikkeling voorafgegaan. Het filterwiel is onlangs getransporteerd naar het Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics (MPE) in
‘Herboren’ ster biedt zeldzame kans om de evolutie van sterren in realtime te volgen
Een team van astronomen, onder leiding van wetenschappers van de Koninklijke Sterrenwacht van België, hebben ontdekt dat een ster met de naam Sakurai’s Object in de afgelopen 30 jaar zes keer zo heet is geworden, een van de snelste stijgingen die ooit zijn waargenomen. Sakurai’s Object is een ster aan het eind van zijn leven
De XRISM-röntgenmissie neemt waar hoe een pulsar ‘wind’ van zijn begeleider opvangt
Met behulp van gegevens van het door Japan geleide observatorium XRISM (X-ray Imaging and Spectroscopy Mission) hebben astronomen waargenomen hoe de uitstroom van een reuzenster – een zogeheten sterrenwind – wordt ingevangen door een compacte begeleider en zo de energiebron vormt voor krachtige röntgenuitbarstingen. Het onderzoek maakt deel uit van NASA’s verkenning van het extreme
Review: de Dwarf Mini smartscope
Afgelopen weken heb ik een smartscope mogen gebruiken, de Dwarf Mini van Dwarflab. Zoals jullie weten was ik vorige week (5 t/m 12 september) in het zuiden van Frankrijk om daar waarnemingen te doen. Ik heb toen ook de Dwarf Mini meegenomen om er foto’s mee te maken. Hier mijn verslag van die waarnemingen en
Pas ontdekte ‘babyplaneet’ verbrijzelt record voor jongste bekende wereld
Sterrenkundigen hebben met behulp van gegevens uit door NASA gefinancierde archieven bevestigd dat een wereld van minder dan een miljoen jaar oud de jongste bekende planeet is. Deze ‘babyplaneet’, genaamd Elias 2-24 b, draait nog altijd rond in de geboorteschijf van stof en gas waaruit hij is ontstaan. “Onze modellen voor planeetvorming hadden al moeite
Webb’s mysterieuze Little Red Dots zijn mogelijk zwarte gaten die in een razendsnel tempo groeien
Van alle ontdekkingen van de James Webb ruimtetelescoop is de grote hoeveelheid waargenomen ‘Little Red Dots’ (LRD’s, kleine rode stippen) een van de meest raadselachtige. Simulaties met de Japanse supercomputer ATERUI III hebben nu de aard van deze LRD’s verklaard, zonder dat daarvoor exotische aannames nodig waren. Uit de simulaties blijkt dat het bij de
Winden van superzware zwarte gaten zijn 100 keer krachtiger dan sterrenkundigen dachten
Een team van sterrenkundigen heeft ontdekt dat de winden die door superzware zwarte gaten worden veroorzaakt, honderd keer krachtiger zijn dan voorheen werd aangenomen; ze verplaatsen energie over afstanden van ongeveer 300.000 lichtjaar. De ontdekking toont aan dat deze explosieve winden invloed hebben op de uitgestrekte ruimte buiten de sterrenstelsels waarin de zwarte gaten zich
‘Vingerafdrukken’ in de zon zouden kunnen onthullen of ze ooit een planeet heeft opgeslokt
Men vermoedt dat de Zon vroeg in haar bestaan een planeet ter grootte van een ‘super-Aarde’ heeft opgeslokt. Een nieuwe studie gaat nu nog een stap verder door te suggereren dat een dergelijke gebeurtenis sporen in onze ster kan hebben achtergelaten die vandaag de dag nog steeds waarneembaar zijn. Dit idee van een meetbaar kenmerk
Maanstof onderzocht op aanwezigheid fragmenten van buitenaardse technologie
Een team planeetwetenschappers van SETI en het University College London, heeft recent het voorstel geopperd om microscopisch kleine fragmenten van maanmateriaal te onderzoeken op technologische restanten van uitgestorven buitenaardse beschavingen. Deze kleine deeltjes zouden op de maan terechtgekomen kunnen zijn na een reis door de interstellaire ruimte, aldus het team dat hun onderzoek indiende bij
First light voor de Nancy Grace Roman Space Telescope
Het team achter NASA’s Nancy Grace Roman Space Telescope – welke 30 augustus j.l. werd gelanceerd – heeft met succes het Wide Field Instrument geactiveerd; dit is een infraroodcamera van 300 megapixel waarmee wetenschappers snel grote delen van de kosmos kunnen verkennen, zonder in te leveren op de verbluffende detaillering. Ook het instrument van Roman
Actieve zwarte gaten onthullen stervormende ringen en schokgolven in negen nabijgelegen sterrenstelsels
Een nieuwe studie naar negen nabijgelegen sterrenstelsels heeft aangetoond dat actief groeiende superzware zwarte gaten kunnen bijdragen aan stervorming in hun gaststelsels, in plaats van deze te remmen. Het onderzoek, gebaseerd op waarnemingen met het VLT/MUSE-instrument, laat zien dat actieve galactische kernen (AGN’s) – heldere gebieden die worden aangedreven door materie die in een superzwaar zwart
sterrenkundigen lossen het mysterie van de ‘supernova-bedrieger’ op
Al meer dan tien jaar lang vertoont een zware ster in een ver sterrenstelsel een spectaculair schouwspel: de ster barst herhaaldelijk uit, alsof ze op het punt staat te exploderen en te sterven. Dit gedrag heeft haar de bijnaam ‘supernova-bedrieger’ (een ster die zich voordoet als een supernova) opgeleverd. Astronomen hebben nu mogelijk de oorzaak
Hap hap, daar gaat de Pacman
De nacht van vrijdag op zaterdag was de laatste nacht die we in Fouleix waren met de Astrovakantie editie 2026. Ik heb die nacht o.a. de Pacmannevel (NGC 281) gefotografeerd, een emissienevel in het sterrenbeeld Cassiopeia. NGC 281 bevindt zich in de Melkweg en staat op ongeveer 9.500 lichtjaar van de Aarde. Vanwege de gelijkenis